Πολύδωρος Δάκογλου: «Η παρακμή που τελειώνει» – Από το 2017 στην Ελλάδα του 2026 Από το Αρχείο – Τότε και Σήμερα

 

Στις 2 Ιανουαρίου 2017 ο Πολύδωρος Ιππ. Δάκογλου δημοσίευε ένα σύντομο αλλά χαρακτηριστικό πολιτικό κείμενο με τίτλο:

«2017: ο προθάλαμος μιας άλλης εποχής. Της παρακμής που τελειώνει»

Εννέα χρόνια αργότερα αξίζει να επιστρέψουμε σε εκείνο το κείμενο.

Όχι απλώς για να θυμηθούμε τι έγραφε τότε.

Αλλά για να θέσουμε ένα πολύ πιο ενδιαφέρον ερώτημα:

Τελείωσε τελικά η παρακμή ή απλώς άλλαξε μορφή;

---

Η Ελλάδα του Ιανουαρίου 2017

Για να κατανοήσουμε το κείμενο πρέπει πρώτα να θυμηθούμε την εποχή.

Η Ελλάδα βρισκόταν ακόμη βαθιά μέσα στη μακρά περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Μνημόνια.

Ανεργία.

Μειώσεις εισοδημάτων.

Ανασφάλεια.

Μεγάλη δυσπιστία απέναντι στο πολιτικό σύστημα.

Χιλιάδες νέοι Έλληνες είχαν φύγει στο εξωτερικό.

Η κοινωνία είχε κουραστεί από χρόνια συνεχούς κρίσης.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ο Πολύδωρος Δάκογλου έγραψε ένα κείμενο που δεν είχε ως βασικό συναίσθημα τον φόβο.

Είχε ως βασικό συναίσθημα την πρόκληση.

Η χαρακτηριστική του επωδός ήταν:

«Δεν σε φοβάμαι 2017».

Και πίσω από αυτή τη φράση υπήρχε μία συγκεκριμένη πολιτική αντίληψη:

ότι μέσα από την κρίση μπορεί να γεννηθεί κάτι καινούργιο.

---

«Από την κρίση βγαίνω πιο σοφός»

Αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη φράση του κειμένου.

Γιατί η πραγματική αξία μιας κρίσης δεν βρίσκεται μόνο στο αν καταφέρνεις να επιβιώσεις.

Βρίσκεται στο αν καταφέρνεις να μάθεις.

Η Ελλάδα πέρασε μια από τις μεγαλύτερες οικονομικές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας της.

Το ερώτημα λοιπόν, εννέα χρόνια αργότερα, είναι:

Βγήκαμε πράγματι σοφότεροι;

Μάθαμε να παράγουμε περισσότερο;

Μάθαμε να σχεδιάζουμε μακροπρόθεσμα;

Διορθώσαμε το κράτος;

Βελτιώσαμε την παιδεία;

Δημιουργήσαμε συνθήκες για να επιστρέψουν οι νέοι που έφυγαν;

Μειώσαμε την εξάρτηση της χώρας από εισαγωγές;

Αλλάξαμε πραγματικά το παραγωγικό μοντέλο;

Αυτά είναι πολύ πιο σημαντικά ερωτήματα από το αν ένας οικονομικός δείκτης βελτιώθηκε.

---

Από τα μνημόνια στην ακρίβεια

Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα του 2017.

Αυτό πρέπει να αναγνωριστεί.

Η οικονομία έχει επιστρέψει σε ανάπτυξη.

Η ανεργία έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα χρόνια της μεγάλης κρίσης.

Η χώρα έχει επιστρέψει στις διεθνείς αγορές.

Υπάρχουν επενδύσεις.

Υπάρχουν νέοι κλάδοι τεχνολογίας και ενέργειας.

Όμως οι κρίσεις αλλάζουν μορφή.

Σήμερα ο πολίτης δεν συζητά καθημερινά για το «μνημόνιο».

Συζητά για:

ακρίβεια,

ενοίκια,

μισθούς,

ενέργεια,

στεγαστικό,

δημογραφικό.

Άλλαξε λοιπόν το πρόβλημα.

Δεν εξαφανίστηκε η ανασφάλεια.

---

Η παρακμή δεν είναι μόνο οικονομική

Όταν χρησιμοποιούμε μια βαριά λέξη όπως «παρακμή» χρειάζεται να εξηγούμε τι εννοούμε.

Μια χώρα δεν βρίσκεται σε παρακμή επειδή απλώς έχει χαμηλότερο ΑΕΠ.

Η παρακμή μπορεί να είναι:

θεσμική,

δημογραφική,

εκπαιδευτική,

πολιτική,

παραγωγική,

πολιτιστική.

Μπορεί μια χώρα να έχει οικονομική ανάπτυξη αλλά να χάνει πληθυσμό.

Μπορεί να έχει περισσότερες επενδύσεις αλλά οι νέοι να δυσκολεύονται να αποκτήσουν σπίτι.

Μπορεί να έχει καλύτερες υποδομές αλλά μικρότερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

Μπορεί να έχει περισσότερη τεχνολογία αλλά λιγότερη κοινωνική συνοχή.

Άρα η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται με έναν μόνο δείκτη.

---

Το δημογραφικό είναι ίσως η μεγαλύτερη δοκιμασία

Αν υπήρχε ένα θέμα που θα έπρεπε σήμερα να κυριαρχεί στη συζήτηση για το μέλλον της Ελλάδας, είναι αυτό.

Ο πληθυσμός γερνά.

Οι γεννήσεις μειώνονται.

Πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας χάνουν πληθυσμό.

Και αυτό δεν είναι πρόβλημα μιας κυβέρνησης.

Είναι πρόβλημα μιας ολόκληρης γενιάς πολιτικών επιλογών.

Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με μία καμπάνια.

Ούτε με ένα επίδομα.

Χρειάζεται:

κατοικία,

σταθερή εργασία,

εισόδημα,

παιδεία,

υποδομές,

στήριξη οικογένειας,

ελπίδα.

Γιατί οι άνθρωποι δημιουργούν οικογένεια όταν πιστεύουν ότι υπάρχει μέλλον.

---

Έχει τελειώσει η πολιτική παρακμή;

Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη δύσκολο ερώτημα.

Ο Δάκογλου έγραφε το 2017 σε μια εποχή βαθιάς δυσπιστίας προς το πολιτικό σύστημα.

Εννέα χρόνια αργότερα μπορούμε να ρωτήσουμε:

Έχει αλλάξει η σχέση του πολίτη με την πολιτική;

Ή απλώς έχει αλλάξει η μορφή της απογοήτευσης;

Οι πολίτες εξακολουθούν να βλέπουν:

κομματικές συγκρούσεις,

επικοινωνιακές αντιπαραθέσεις,

δημοσκοπήσεις,

πολιτικές καριέρες,

συζητήσεις για την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Πολύ λιγότερο βλέπουν μια συζήτηση για:

την Ελλάδα του 2040.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.

---

Μια χώρα δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο σε τετραετίες

Το δημογραφικό απαιτεί δεκαετίες.

Η παιδεία απαιτεί δεκαετίες.

Η άμυνα απαιτεί δεκαετίες.

Η ενεργειακή πολιτική απαιτεί δεκαετίες.

Η παραγωγική ανασυγκρότηση απαιτεί δεκαετίες.

Η ελληνική πολιτική όμως εξακολουθεί συχνά να λειτουργεί με ορίζοντα τις επόμενες εκλογές.

Αυτό είναι μια δομική αντίφαση.

Δεν μπορείς να λύσεις προβλήματα τριάντα ετών με σχεδιασμό τριών ετών.

---

Η Ελλάδα χρειάζεται να παράγει

Υπάρχει και μια άλλη διάσταση που μετά την οικονομική κρίση θα έπρεπε να έχει γίνει αυτονόητη.

Καμία χώρα δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην κατανάλωση.

Η Ελλάδα χρειάζεται:

σύγχρονη γεωργία,

βιομηχανία,

τεχνολογία,

τεχνητή νοημοσύνη,

ναυτιλία,

ενέργεια,

έρευνα,

νεοφυείς επιχειρήσεις,

εξαγωγές.

Ο τουρισμός είναι πολύτιμος.

Αλλά δεν μπορεί να είναι μόνος του το εθνικό παραγωγικό σχέδιο.

Γιατί πραγματική οικονομική ισχύς υπάρχει όταν μια χώρα δημιουργεί προϊόντα και υπηρεσίες που ο υπόλοιπος κόσμος θέλει να αγοράσει.

---

Η κρίση μάς έκανε σοφότερους;

Επιστρέφουμε λοιπόν στη φράση του Πολύδωρου Δάκογλου:

«Από την κρίση βγαίνω πιο σοφός».

Αυτό είναι ίσως το πραγματικό τεστ.

Όχι αν βγήκαμε από τα μνημόνια.

Αλλά αν μάθαμε γιατί φτάσαμε εκεί.

Όχι αν μειώθηκε η ανεργία.

Αλλά αν δημιουργήσαμε δουλειές υψηλότερης αξίας.

Όχι αν αυξήθηκε το ΑΕΠ.

Αλλά αν αυξήθηκε η δυνατότητα του πολίτη να σχεδιάζει τη ζωή του.

Όχι αν έχουμε περισσότερα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Αλλά αν τα μετατρέπουμε σε παραγωγική ισχύ.

---

«Ο προθάλαμος μιας άλλης εποχής»

Ο Δάκογλου έβλεπε το 2017 ως το κατώφλι μιας νέας εποχής.

Σήμερα γνωρίζουμε κάτι που τότε δεν μπορούσε να γνωρίζει κανείς.

Μετά ήρθαν:

η πανδημία,

ο πόλεμος στην Ουκρανία,

η ενεργειακή κρίση,

η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης,

οι νέες γεωπολιτικές συγκρούσεις,

η επιστροφή της συζήτησης για την ευρωπαϊκή άμυνα,

η μεγάλη αλλαγή στις παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής.

Ο κόσμος πράγματι άλλαξε.

Ίσως πολύ περισσότερο από όσο μπορούσαμε να φανταστούμε το 2017.

---

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τελειώνει μια εποχή

Οι εποχές πάντα τελειώνουν.

Το ερώτημα είναι:

τι οικοδομούμε στη θέση τους;

Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η φράση του 2017 αποκτά ξανά ενδιαφέρον.

Γιατί δεν αρκεί να λες ότι τελειώνει η παρακμή.

Πρέπει να δημιουργήσεις την επόμενη εποχή.

Με σχέδιο.

Με παιδεία.

Με παραγωγή.

Με θεσμούς.

Με δημογραφική πολιτική.

Με εθνική στρατηγική.

Με αυτοπεποίθηση.

---

Από το 2017 στο 2026

Εννέα χρόνια μετά το άρθρο του Πολύδωρου Ιππ. Δάκογλου, η Ελλάδα είναι διαφορετική.

Αλλά η μεγάλη ερώτηση παραμένει ανοιχτή:

Βρισκόμαστε πραγματικά στο τέλος της παρακμής ή απλώς μάθαμε να ζούμε μέσα σε μια διαφορετική μορφή της;

Ίσως η απάντηση δεν βρίσκεται στους πολιτικούς.

Βρίσκεται στο τι απαιτεί η κοινωνία από αυτούς.

Αν απαιτούμε μόνο ένα ακόμη επίδομα, θα πάρουμε ένα ακόμη επίδομα.

Αν απαιτούμε μόνο καλύτερη επικοινωνία, θα πάρουμε καλύτερη επικοινωνία.

Αν όμως απαιτήσουμε:

εθνικό σχέδιο,

παραγωγική ανασυγκρότηση,

δημογραφική στρατηγική,

παιδεία,

θεσμική αξιοπιστία,

τότε ίσως πραγματικά δημιουργηθεί μια διαφορετική εποχή.

---

Η παρακμή τελειώνει μόνο όταν αρχίζει η δημιουργία

Ο Πολύδωρος Δάκογλου έκλεινε το κείμενό του το 2017 με την πεποίθηση ότι ένας κύκλος παρακμής πλησίαζε στο τέλος του.

Σήμερα μπορούμε να συμπληρώσουμε:

Η παρακμή δεν τελειώνει επειδή περνά ο χρόνος.

Τελειώνει όταν μια κοινωνία αποφασίζει να δημιουργήσει κάτι καλύτερο.

Και αυτό ίσως είναι το πραγματικό μήνυμα που αξίζει να κρατήσουμε από εκείνο το κείμενο.

Όχι να περιμένουμε την επόμενη εποχή.

Να την οικοδομήσουμε.

---

Σημείωση σύνταξης:
Το άρθρο αποτελεί σύγχρονο σχολιασμό με αφετηρία το κείμενο «2017: ο προθάλαμος μιας άλλης εποχής. Της παρακμής που τελειώνει», που υπέγραφε ο Πολύδωρος Ιππ. Δάκογλου και δημοσιεύθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2017.

Εσείς τι πιστεύετε;

Η Ελλάδα του 2026 έχει αφήσει πίσω την εποχή της παρακμής;

Ή τα προβλήματα απλώς άλλαξαν μορφή;

Γράψτε τη γνώμη σας.