Ελλάδα 2035: Το μέλλον δεν το προβλέπουμε – το δημιουργούμε ( μέσα απο σκέψεις αείμνηστου Πολύδωρου Δάκογλου )

Υπάρχουν πολιτικές φράσεις που ανήκουν στην εποχή τους. Και υπάρχουν κάποιες που αποκτούν μεγαλύτερη σημασία όσο περνούν τα χρόνια.

Ο Πολύδωρος Δάκογλου είχε χρησιμοποιήσει μία ιδιαίτερα χαρακτηριστική:

«Το μέλλον δεν το προβλέπουμε, το δημιουργούμε».

Δεκαεπτά περίπου χρόνια αργότερα, η φράση αυτή μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για ένα πολύ επίκαιρο ερώτημα.

Ποιος δημιουργεί σήμερα το μέλλον της Ελλάδας;

Και ακόμη πιο δύσκολο:

Υπάρχει πραγματικά ελληνικό σχέδιο για το πώς θέλουμε να είναι η χώρα το 2035;

Ή απλώς περιμένουμε την επόμενη κρίση, την επόμενη εκλογή, το επόμενο ευρωπαϊκό πρόγραμμα και την επόμενη εξαγγελία;

---

Από την πρόβλεψη στη δημιουργία

Η πολιτική συζήτηση στην Ελλάδα έχει ένα χαρακτηριστικό.

Ασχολείται υπερβολικά με το άμεσο.

Την επόμενη δημοσκόπηση.

Τον επόμενο ανασχηματισμό.

Την επόμενη ΔΕΘ.

Το επόμενο επίδομα.

Την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.

Πολύ λιγότερο συζητάμε για το τι χώρα θέλουμε να οικοδομήσουμε σε δέκα, είκοσι ή τριάντα χρόνια.

Και όμως, τα μεγάλα προβλήματα δεν λειτουργούν σε τετραετίες.

Το δημογραφικό δεν δημιουργήθηκε χθες.

Η παραγωγική αδυναμία δεν εμφανίστηκε φέτος.

Η ενεργειακή εξάρτηση δεν δημιουργήθηκε μέσα σε μία κυβέρνηση.

Η υποχώρηση της περιφέρειας, η φυγή νέων επιστημόνων και οι αδυναμίες της δημόσιας διοίκησης είναι αποτελέσματα δεκαετιών.

Άρα χρειάζονται και στρατηγική δεκαετιών.

---

Ελλάδα 2035: Πόσοι θα είμαστε;

Αν υπάρχει ένα θέμα που ξεπερνά όλα τα υπόλοιπα, είναι το δημογραφικό.

Μια χώρα δεν είναι μόνο τα σύνορά της.

Είναι οι άνθρωποί της.

Ποιος θα εργάζεται;

Ποιος θα παράγει;

Ποιος θα χρηματοδοτεί το ασφαλιστικό σύστημα;

Ποιος θα κρατά ζωντανή την ελληνική περιφέρεια;

Ποιος θα μεγαλώνει την επόμενη γενιά;

Το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με ένα επίδομα γέννησης.

Χρειάζεται ένα συνολικό περιβάλλον στο οποίο ένας νέος άνθρωπος να μπορεί:

να βρει εργασία,

να αποκτήσει κατοικία,

να δημιουργήσει οικογένεια,

να μεγαλώσει παιδιά,

και να αισθάνεται ότι υπάρχει προοπτική.

Η καλύτερη δημογραφική πολιτική είναι η ελπίδα για το μέλλον.

---

Μπορεί μια χώρα χωρίς παραγωγή να έχει πραγματική ανεξαρτησία;

Υπάρχει και ένα δεύτερο μεγάλο ερώτημα.

Τι παράγει η Ελλάδα;

Για πολλά χρόνια συζητούμε κυρίως για την κατανάλωση.

Τον τουρισμό.

Την οικοδομή.

Τις υπηρεσίες.

Όλα είναι σημαντικά.

Δεν αρκούν όμως.

Η χώρα χρειάζεται να παράγει περισσότερο:

τρόφιμα,

τεχνολογία,

βιομηχανικά προϊόντα,

ενέργεια,

πνευματική ιδιοκτησία,

καινοτομία,

εξαγώγιμες υπηρεσίες υψηλής αξίας.

Γιατί πραγματική οικονομική ανεξαρτησία δεν υπάρχει όταν μια χώρα χρειάζεται να εισάγει διαρκώς τα προϊόντα, την τεχνολογία και την ενέργεια που καταναλώνει.

---

Η οικονομική ισχύς είναι εθνική ισχύς

Στη δημόσια συζήτηση συχνά χωρίζουμε την οικονομία από την εξωτερική πολιτική.

Στην πραγματικότητα είναι βαθιά συνδεδεμένες.

Μια ισχυρή χώρα μπορεί να χρηματοδοτεί:

την άμυνά της,

την παιδεία της,

την έρευνά της,

τις υποδομές της,

την κοινωνική πολιτική της.

Μια οικονομικά αδύναμη χώρα έχει πολύ μικρότερα περιθώρια στρατηγικών επιλογών.

Συνεπώς η παραγωγικότητα δεν είναι μόνο οικονομικός δείκτης.

Είναι στοιχείο εθνικής ισχύος.

---

Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειος: όχι πολιτική της επόμενης ανακοίνωσης

Το ίδιο ισχύει και στα εθνικά θέματα.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να σχεδιάζει την πολιτική της στο Αιγαίο ανάλογα με την επόμενη τουρκική ανακοίνωση.

Η γεωγραφία δεν πρόκειται να αλλάξει.

Η Τουρκία θα παραμείνει γειτονική χώρα.

Η Κύπρος θα παραμείνει κεντρικό ζήτημα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η ενέργεια, οι θαλάσσιοι δρόμοι και οι διεθνείς ανταγωνισμοί θα κάνουν την περιοχή ακόμη σημαντικότερη.

Άρα χρειάζεται στρατηγική που να συνδυάζει:

διπλωματία,

αποτροπή,

διεθνές δίκαιο,

συμμαχίες,

οικονομική και ενεργειακή παρουσία.

Όχι για δύο χρόνια.

Για δεκαετίες.

---

Η πολιτική δεν μπορεί να είναι μόνο επάγγελμα

Μια άλλη διάσταση που εμφανίζεται επανειλημμένα στις αναφορές για τον Δάκογλου είναι η αντίληψή του για την πολιτική ως αποστολή και όχι ως μέσο προσωπικής σταδιοδρομίας.

Ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με τις πολιτικές του θέσεις, το συγκεκριμένο ερώτημα παραμένει εξαιρετικά σημερινό:

Ζούμε για την πολιτική ή ζούμε από την πολιτική;

Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ανθρώπους που μπορούν να σκεφτούν πέρα από την προσωπική τους πολιτική επιβίωση.

Γιατί κάποιος που σκέφτεται μόνο τις επόμενες εκλογές είναι σχεδόν αδύνατο να σχεδιάσει το 2040.

---

Η μεγάλη παγίδα της διαχείρισης

Οι σύγχρονες κυβερνήσεις — όχι μόνο στην Ελλάδα — έχουν εξελιχθεί σε εξαιρετικούς μηχανισμούς διαχείρισης.

Διαχειρίζονται:

κρίσεις,

προϋπολογισμούς,

επιδόματα,

ευρωπαϊκά κονδύλια,

επικοινωνία,

δημοσκοπήσεις.

Αλλά υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση και στην ηγεσία.

Η διαχείριση ρωτά:

«Τι πρέπει να κάνουμε μέχρι τον επόμενο χρόνο;»

Η στρατηγική ρωτά:

«Τι χώρα θέλουμε να έχουμε σε είκοσι χρόνια;»

Και μετά εργάζεται προς τα πίσω για να φτάσει εκεί.

---

Η παιδεία προηγείται σχεδόν όλων

Αν η Ελλάδα θέλει να δημιουργήσει το μέλλον της, το πρώτο εργοστάσιο που πρέπει να αναβαθμίσει δεν είναι βιομηχανικό.

Είναι το σχολείο.

Εκεί δημιουργούνται:

οι αυριανοί επιστήμονες,

οι επιχειρηματίες,

οι εργαζόμενοι,

οι στρατιωτικοί,

οι πολιτικοί,

οι γονείς,

οι πολίτες.

Μια χώρα που δεν γνωρίζει τι παιδεία θέλει, δύσκολα γνωρίζει τι κοινωνία θέλει.

Η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν ήδη τον κόσμο με τεράστια ταχύτητα.

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να προετοιμάζει παιδιά όχι μόνο να περάσουν εξετάσεις.

Αλλά να μπορούν:

να σκέφτονται,

να δημιουργούν,

να αμφισβητούν,

να συνεργάζονται,

να καινοτομούν,

και να γνωρίζουν ταυτόχρονα την ιστορία και τον πολιτισμό τους.

---

Παράδοση δεν σημαίνει επιστροφή στο παρελθόν

Ο Δάκογλου αναφερόταν συχνά στην ελληνική ιστορία, στην ταυτότητα και στην ανάγκη μιας ιδιαίτερης ελληνικής πολιτιστικής αντίληψης. Σε δημόσια παρέμβασή του για τον Περικλή Γιαννόπουλο είχε τονίσει την ιδέα της ιδιαίτερης ελληνικής αισθητικής και «εθνικής γραμμής».

Το πραγματικό όμως ερώτημα για μια σύγχρονη Ελλάδα είναι:

Πώς συνδέεις την ταυτότητα με το μέλλον;

Η παράδοση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε μουσείο.

Η πραγματική συνέχεια ενός πολιτισμού υπάρχει όταν μπορεί να δημιουργήσει κάτι νέο.

Ελληνική ταυτότητα τον 21ο αιώνα δεν μπορεί να σημαίνει ότι προσπαθούμε να αντιγράψουμε το 1821 ή το 1940.

Σημαίνει ότι γνωρίζουμε από πού ερχόμαστε και έχουμε αρκετή αυτοπεποίθηση για να αποφασίσουμε πού θέλουμε να πάμε.

---

Το μέλλον δεν δημιουργείται με φόβο

Υπάρχει όμως και μια παγίδα.

Η πατριωτική συζήτηση συχνά βασίζεται περισσότερο στον φόβο παρά στη δημιουργία.

«Χανόμαστε».

«Μας απειλούν».

«Η Ελλάδα τελειώνει».

«Οι νέοι φεύγουν».

«Το δημογραφικό καταρρέει».

Οι κίνδυνοι μπορεί να είναι πραγματικοί.

Αλλά κανένα έθνος δεν οικοδόμησε ένα μεγάλο μέλλον με μοναδικό καύσιμο τον φόβο.

Χρειάζεται και θετική πρόταση.

Τι Ελλάδα θέλουμε;

Όχι μόνο τι Ελλάδα δεν θέλουμε.

---

Πέντε ερωτήματα για την Ελλάδα του 2035

Αν πραγματικά θέλουμε να εφαρμόσουμε τη λογική ότι «το μέλλον δεν το προβλέπουμε, το δημιουργούμε», τότε θα έπρεπε να απαιτήσουμε από κάθε πολιτική δύναμη καθαρές απαντήσεις:

1. Δημογραφικό

Πώς θα αυξηθεί πραγματικά η δυνατότητα των νέων να δημιουργούν οικογένεια;

2. Παραγωγή

Τι θα παράγει και τι θα εξάγει η Ελλάδα το 2035;

3. Ενέργεια

Πώς θα συνδυάσει ΑΠΕ, ενεργειακή ασφάλεια και αξιοποίηση πιθανών εγχώριων πόρων;

4. Εθνική ασφάλεια

Ποια θα είναι η θέση της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο;

5. Παιδεία

Τι είδους πολίτες και επαγγελματίες θέλουμε να δημιουργεί το ελληνικό σχολείο;

Αυτά είναι πραγματικά πολιτικά ερωτήματα.

---

Το μέλλον δεν περιμένει

Ο Πολύδωρος Δάκογλου πέθανε τον Μάρτιο του 2025.

Άφησε πίσω του μια πολιτική διαδρομή που θα αξιολογηθεί διαφορετικά ανάλογα με την ιδεολογική θέση του καθενός.

Υπάρχει όμως μια ιδέα που μπορεί να σταθεί έξω από κομματικές και ιδεολογικές γραμμές:

κανένα σοβαρό έθνος δεν περιμένει παθητικά το μέλλον.

Το σχεδιάζει.

Το προετοιμάζει.

Επενδύει.

Διορθώνει λάθη.

Παίρνει δύσκολες αποφάσεις.

Χτίζει θεσμούς.

Παράγει.

Εκπαιδεύει.

Και πάνω απ' όλα πιστεύει ότι μπορεί να επηρεάσει την ιστορία του.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία πρόβλεψη για το 2035.

Χρειάζεται σχέδιο για το 2035.

Γιατί τελικά ίσως η πιο επίκαιρη πολιτική φράση είναι και η απλούστερη:

Το μέλλον δεν το προβλέπουμε.

Το δημιουργούμε.

---

Εσείς τι πιστεύετε;

Αν έπρεπε να επιλέξετε μία μόνο εθνική προτεραιότητα για την Ελλάδα έως το 2035, ποια θα ήταν;

Δημογραφικό – Παραγωγή – Παιδεία – Άμυνα – Ενεργειακή ανεξαρτησία;

Γράψτε τη γνώμη σας.